چوگان،رشته ورزشی ایرانی
چوگان، رشته ورزشی ایرانی با قدمت طولانی است. قدمت این رشته به سال ها قبل از میلاد برمی گردد و و یک رشته ورزشی کاملا ایرانی است که در میان پادشاهان قدیمی همچون شاه عباس رواج داشته است. در صحنه های جنگی، سوارکاران مهارت اسب های خود را از این طریق به نمایش می گذاشتند و در امپراطوری های خود رواج می دادند. امروزه چوگان به یک ورزش جهانی تبدیل شده است و متاسفانه در کشور های جهان طرفداران بیشتری نسبت به ایران که زادگاه این ورزش است دارد. به دلیل محبوبیت این رشته و جذابیت آن در بین مردم، کشورهای زیادی از جمله آذربایجان در تلاش بودند تا این رشته را به نام خود ثبت کنند و موفق نشدند و در نهایت ایران توانست در میراث جهانی یونسکو این رشته را به نام خود ثبت کند.
روش بازی چوگان
زمین بازی چوگان به شکل مستطیل است و جنس کف آن از چمن، خاک نرم و یا خاک اره است. محوطه زمین با تخته هایی با ارتفاع کوتاه پوشانده شده است که توپ ها به خارج از محوطه بازی نرود. بازی چوگان را دو سر داور که بر روی اسب قرار دارند و یک داور اصلی قضاوت می کنند. در برخی منابع مدت زمان مسابقه چوگان را به شش دوره ۷ دقیقه ای(چوکه) و در برخی کشورها به هشت دوره تنظیم کرده اند. هر تیم متشکل از چهار بازیکن است. دو بازیکن مهاجم که وظیفه آن ها حمله کردن و در بعضی مواقع کمک به دفاع است. بازیکن سوم نقش بسیار مهمی در تبدیل موقعیت های دفاعی به ضد حمله دارد و بازیکن آخر که نقش بسیار مهمی در دفاع از دروازه تیم خود دارد.
به دلیل اینکه روند بازی چوگان سریع و تعداد بازیکنان کم است، ورزشکاران داخل تیم علاوه بر وظایف خود، در برخی موقعیت های بازی باید وظایف هم تیمی های خود را نیز انجام دهند تا بازیکن به جایگاه اصلی خود برگردد.پس از اینکه هر توپی وارد دروازه و گل زده شد، زمین های دو تیم عوض می شود و داور با قرار دادن توپ در مرکز زمین، بازی را آغاز می کند. اگر تعداد گل های دو تیم برابر بود زمان بازی به وقت اضافه کشیده می شود و اولین تیمی که گل بزند، برنده بازی است.
آسیب ها و خطرات در بازی چوگان
اگر بازیکنان مسیر همدیگر را قطع کنند و یا به گونه ای ضربه بزنند که برای دیگر بازیکنان مشکلی ایجاد شود و جانشان به خطر بیفتد، داور به آن ها اخطار می دهد و تیم شامل انواع جریمه ها، طبق قوانین می شود. به طور معمول توقف بازی چوگان در پایان هر قسمت از بازی به دلیل تعویض اسب ها و استراحت انجام می شود. اما توقف بازی که در موارد خاص انجام می شود بنا به دلایل زیر است:
- هنگامی که یکی از اسب ها در حین بازی به زمین بخورد و یا سانحه جدی و آسیب دیدگی برای او ایجاد شود.
- هنگامی که بازیکن از روی اسب به زمین بیفتد بازی ادامه دارد و متوقف نمی شود اما در صورتی که برای او حادثه و یا آسیب دیدگی به وجود آید ،متوقف می شود.
وسایل و تجهیزات چوگان
اسب ها نقش بسیار مهمی در بازی دارند و ۷۰ درصد کار تیم به عهده اسب ها است. اسب ها باید با سوارش هماهنگ باشند و از هوش بالایی برخوردار باشند تا بتواند گوی را تعقیب کند. هم چنین مهارت بالایی در بستن مسیر حریف،تنه زدن ها، تنظیم سرعت و کنترل تعادل خود داشته باشد. بهتر است در بازی چوگان از اسب هایی با قد کوتاه استفاده شود و به اصطلاح از اسبچه ها(کاسپین) استفاده می شود. این اسب ها باهوش هستند و از تربیت پذیری بالایی برخوردارند. بین چوکه و یا قسمت های بازی باید به اسب ها استراحت داده شود و حداکثر زمانی که می توان از یک اسب در بازی استفاده کرد، دو چوکه است.
از وسایل ضروری که برای حفاظت از اسب ها می توان استفاده کرد، استفاده از بانداژهای مخصوص برای ساق پاهای اسب است که در صورت برخورد چوب ورزشکار با ساق پای اسب، مشکلی برای او ایجاد نشود. همچنین از افسار،دهنه و لگام مناسب برای اسب استفاده شود. از وسایل و تجهیزات ضروری برای ورزشکار نیز می توان به زانوبند، چکمه های مخصوص سوارکار، دستکش و کلاه های مخصوص و شلاق چوگان است. جنس چوب چوگان از بامبو و سبک و مقاوم است و جنس توپ از بامبو و یا بید است و در تمرینات از جنس پلاستیکی استفاده می شود.
