تاثیر ورزش بر هورمون های بدن
در این مطلب به تاثیر ورزش بر هورمون های بدن می پردازیم. هورمون شناسی، علم ارتباط بین داخل و خارج سلول است که در حدود صد سال پیش مطرح شد. اهداف تمرینی، جنبه اختصاصی دارند. فشار بدنی ناشی از فعالیت ورزشی می تواند موجب افزایش متابولیک تا ده برابر یا حتی بیشتر شود. این موضوع به تولید نیروی عضلانی (حتی تا میزان حداکثر) نیاز دارد. رقابت، در طیف گسترده ای از فعالیت های ورزشی وجود دارد و می تواند شامل مسابقات استقامتی مانند ماراتون باشد که ممکن است مدت زمانی برابر با 2 ساعت داشته باشد تا وزنه برداری که در آن برخی افراد می توانند بر 1000 پوند غلبه کنند. عملکرد و بازیافت در انواع فعالیت های ورزشی، تا حدودی توسط هورمون ها تنظیم می شود.
نقش هورمون ها در فعالیت ورزشی
طی فعالیت ورزشی شاهد افزایش کاتکولامین ها، گلوکاگون، هورمون رشد و کورتیزول در جریان خون هستیم در حالی که میزان انسولین کاهش می یابد. چنان چه یک نوشیدنی حاوی کربوهیدرات مانند نوشیدنی های ورزشی طی فعالیت شدید مصرف شود، وضعیت متفاوتی رخ خواهد داد. در این شرایط، سطح انسولین افزایش و سطح سایر هورمون ها کاهش می یابد. در اثر آن کاهش لیپولیز، گلوکونئوژنز و تجزیه پروتئین رخ می دهد اما گلیکولیز افزایش پیدا می کند. به این ترتیب یا توجه به شکستن پروتئین، مصرف نوشیدنی های کربوهیدراتی طی فعالیت سودمند است در حالی که از جنبه سوزاندن چربی سوزی ندارد.
علاوه بر تاثیر هورمون ها بر تولید انرژی در زمان فعالیت ورزشی، لازم است توجه داشته باشید بعد از فعالیت، هورمون ها فرآیند برگشت به حالت اولیه را نیز تنظیم می نمایند. این تنظیم نه تنها شامل بازسازی ذخائر گلیکوژن عضلانی است تا فرد برای فعالیت بعدی آماده شود، بلکه سنتز پروتئین در عضله را نیز افزایش می دهد تا باعث ترمیم ساختار عضلانی گردد. هم چنین اگر غذا پس از فعالیت مصرف شود، مواد حاصل از جذب آن از جمله کربوهیدرات ، لیپید ها و پروتئین ها در عضله ذخیره می شوند. مجددا در این جا نیز بعد از مصرف غذا، هورمون ها به تنظیم این رویداد ها کمک می نمایند.
تاثیر هورمون رشد
فعالیت ورزشی باعث تحریک ترشح هورمون رشدGH از هیپوفیز قدامی می شود. این هورمون نقش های گوناگونی در تنظیم فرآیند های فیزیولوژیک از جمله رشد بافت ها و متابولیسم دارد. GH به عنوان یک داروی آنابولیک در گسترش عملکرد ورزشی بسیار زیاد استفاده می شود. هورمون رشد آثار زیاد و مستقیمی دارد که از جمله می توان به تحریک تولید پروتئین در عضله و استخوان، تحریک تجزیه تری گلیسیرید در سلول های چربی اشاره کرد . بنابراین خیلی آسان می توان پی برد چرا بدنسازان و سایر ورزشکاران متاسفانه به استفاده از چنین هورمونی به عنوان دارو ترغیب می شوند.
تحریک هورمون تستوسترون
تستوسترون، قوی ترین هورمون آنابولیک در مردان می باشد. نقش آن در تولید ویزگی های مردانه در دوران بلوغ و سپس در ساختن عضله بسیار مهم است و بنابراین برای انجام یک عملکرد مطلوب، حیاتی است. در مردان جوان، مهار این هورمون به کاهش توانایی ویژه ی افزایش قدرت یا اندازه عضله منجر می شود. تاثیر فعالیت ورزشی بر ترشح تستوسترون به میزان آمادگی ورزشکار، حجم و فشار فعالیت ورزشی و رخداد بیش تمرینی بستگی دارد. در زنان به دلیل غلظت کم تستوسترون و منابع ناشی از تخمدان ها و قشر فوق کلیوی، پاسخ های تمرینی این هورمون کم تر است. با تمرینات مقاومتی، افزایش کم اما معناداری در غلظت تستوسترون رخ می دهد.
چگونه هورمون کورتیزول را کاهش دهیم
کورتیزول، اصلی ترین هورمون کاتابولیکی بدن به شمار می رود. این هورمون با مهار پیام رسانی مولکولی ویژه ی سنتز پروتئین، به تجزیه پروتئین مبادرت می کند تا اسید های آمینه به عنوان سوبسترای انرژی استفاده شوند. بدین ترتیب کورتیزول باعث کاهش استفاده از گلیکوژن عضلانی و یا گلوکوز می شود. کورتیزول با جلوگیری از فعالیت های سلول های ایمنی، نقش ضد التهابی خود را ایفا می کند. بنابراین به عوان دارو و برای کمک به درمان بیماری های التهابی مانند آسم، آرتروز یا بیماری های خود ایمنی استفاده می شود. با این حال، به دلیل تاثیر منفی کورتیزول بر تولید پروتئین، باید با تجویز پزشک در شرایط بالینی استفاده شود تا تجزیه بافت ها رخ ندهد.
ریتم های شبانه روزی هورمون ها
بسیاری از هورمون ها، ریتم شبانه روزی دارند و زمان های گوناگون روز، بر میزان ترشح آن ها هنگام فعالیت ورزشی تاثیر می گذارد. هنگام صبح ترشح برخی هورمون ها( مانند هورمون رشد) کم و هنگام روز و شب زیاد است، اما ترشح برخی دیگر (مانند تستوسترون و کورتیزول) در هنگام صبح بیشتر و هنگام روز و شب کم تر می شود. پاسخ های شبانه روزی ممکن است تحت تاثیر چرخه ی روشنایی و تاریکی، الگوهای خوابیدن و تغییرات فصلی قرار گیرند.
بعضی هورمون ها در تمام طول روز نسبتا بدون نوسان می مانند و تنها به محرک هایی مانند فعالیت ورزشی پاسخ می دهند (مانندIGFها، کاتکولامین ها). از دیدگاه کاربردی، تاکنون نتایج هیچ پژوهشی نشان نداده است در زمان خاصی از روز، فعالیت ورزشی به بهترین شکل انجام می شود، مگر آن که الگوهای خوابیدن به دلیل احساس خستگی یا ناتوانی بر کیفیت جلسه ی تمرینی تاثیر گذارد.
