شاخص BMI چیست؟
برای این که بتوان مقدار تناسب وزن نسبت به قد شخص را محاسبه کرد باید از شاخص توده بدنی استفاده کرد. برای به دست آوردن این شاخص باید حاصل تقسیم وزن بر مجذور قد شخص را اندازه گیری کرد. راه های گوناگونی برای اندازه گیری شاخص توده بدنی به کار برده می شود. علاوه بر تقسیم وزن بر قد که این شیوه هم ممکن است معیارهای گوناگونی داشته باشد، یک شیوه رایج دیگری نیز وجود دارد و آن هم این است که اندازه گیری این شاخص به روش محاسبه در نمودار به دست می آید.
به صورتی که اگر محور افقی را وزن شخص به کیلوگرم حساب کنیم، محور عمودی هم بر پایه قد تقسیم بندی شده است؛ در این صورت با محاسبه نقطه مورد نظر می توانیم متوجه شویم که آیا قد شخص مورد نظر در اندازه خوبی قرار گرفته است یا اینکه از کمبود یا بالا بودن وزن رنج می برد.
این ابعاد نخست در سال 1972 در یک هفته نامه علمی رونمایی شد و از آن به بعد تحت عنوان یکی از بهترین شاخص ها برای اندازه گیری احتمال بالا بودن یا کمبود وزن استفاده می شود. این شاخص به علت بالا بودن بی سابقه آمار چاقی در کشورهای صنعتی خیلی سریع مورد قبول و استفاده پزشکان و متخصصین تغذیه قرار گرفت و راحتی محاسبه آن حتی به دست افرادی که تخصص نداشتند سبب شد که به یکی از شیوه های بی هزینه ولی ارزشمند جهت محاسبه تناسب اندام به دست هر فردی که علاقمند است تبدیل گردد.
به تدریج با انجام تحقیقات در گشورها و رده های سنی، نژادی و جنسی گوناگون این شاخص نسبت به مردم کشورهای مختلف استاندارد شد و ارزش و قابل اعتماد بودن جواب های آن تقریبا ثابت شد. به عنوان مثال در آسیای شرقی به دلیل اندام و هیکل مردم انداره حداکثر وزن استاندارد می بایست به جای 25، عدد 23 باشد.
طبقه بندی ها
دلیل رونق استفاده از شاخص توده بدنی این است که امکان اندازه گیری تناسب وزن را نسبت به قد در اختیار شخص قرار می دهد. در صورتی که شاخص توده بدنی زیر 18.5 باشد از نظر سازمان جهانی بهداشت به عنوان کمبود وزن یا نشانه سوء تغذیه محسوب می شود که تأثیر بد ماندگاری بر سلامت جسمی و ذهنی افراد بر جای می گذارد. از طرفی دیگر هم شاخص بیش از 25 را تحت عنوان بالا بودن وزن و بالای 30 را چاقی تلقی می کنند.
زیر 18.5: کمبود وزن (Underweight)
18.5 تا 24.9: وزن نرمال (Normal Weight)
25 تا 29.9 : اضافه وزن (Overweight)
30 تا 34.9: چاقی درجه ۱ (Obesity Class I)
35 تا 39.9: چاقی درجه ۲ (Obesity Class II)
بیشتر از 40: چاقی مفرط و مرگبار (Morbid Obesity)
در سال 94میلادی بررسی آزمایش ملی سلامت و تغذیه بیان کرد که تقریباً 59درصد از مردان و 49درصد از زنان اضافه وزن یا همان شاخص توده بدنی بالای25 را دارا هستند و چاقی زیاد یعنی BMI بالای 40 فقط در دو درصد مردان و چهار درصد از زنان قابل مشاهده بود. بر اساس مطالعه ی دیگری که در سال 2007میلادی انجام شد نشان داد که بالا بودن وزن یا چاقی 63درصد شهروندان آمریکا را در بر گرفته که 26درصد از این تعداد را افراد چاق یعنی با BMI بالای 30 به وجود آورده بودند. نظریات متعددی در خصوص آغاز کم وزنی در زنان وجود دارد.
بعضی از متخصصان شاخص توده بدنی میان 18.5 تا 20 را تحت عنوان پایین ترین سطح وزن طبیعی برای زنان تعیین می کنند و بعضی دیگر 19 را به عنوان مرز می دانند. در هر صورت BMI حدود 15 طبق معمول نشانه ای از سوء تغذیه و حالت قحطی زدگی به شمار می رود و BMI زیر 17.5 تحت عنوان یکی از نشانه های اختلال خوردن (لاغری مرضی) anorexia nervosa برای زنان و دختران جوان تعیین می کنند.
شاخص توده بدنی برای کودکان
BMI به صورت جداگانه ای برای کودکان محاسبه می گردد، اگر چه این راهکار تقریبا همانند بزرگسالان می باشد ولی برای کودکان درصدی را برای قیاس کودک با کودکان هم سن و هم جنسیت او فراهم می کند.BMI پایین پنج درصد به عنوان کمبود وزن و بالای 95% به عنوان اضافه وزن در افراد زیر 20 سال مشخص شده است. کودکان و نوجوانان پایین تر از 20 سال با BMI میان 85 تا 95 درصد دارای اضافه وزن شناخته می شوند. تحقیقات پیشین در انگلستان مشخص می کند که شاخص دختران میان 12 تا 16 ساله در حالت متوسط در حدود یک کیلوگرم بر متر مربع (1.0 kg/m2) نسبت به پسران بیشتر می باشند.
شیوه محاسبه شرایط وزنی کودکان پایین تر از ۱۸ سال بر پایه جدول صدک BMI برای سن به این صورت است:
صدک BMI وضعیت وزنی
ـ کمتر از صدک ۵: کمبود وزن
ـ صدک ۵ تا ۸۵: وزن نرمال
ـ صدک ۸۵ تا ۹۵: در معرض خطر
ـ بالای صدک ۹۵: بالا بودن وزن
